Người Việt thường được nói rằng văn hoá làm việc ở vùng này gần với mình hơn phương Tây. Điều đó đúng một phần — và phần sai lại là phần quan trọng hơn.
Những gì thật sự gần
Tôn trọng thứ bậc và người có thâm niên là điểm chung rõ, và nó làm cho người từ Việt Nam ít bị bất ngờ hơn so với môi trường phương Tây trực tiếp.
Quan hệ đồng nghiệp mang tính tập thể hơn, với nhiều hoạt động chung ngoài giờ làm.
Và cách giao tiếp gián tiếp hơn — điều được nói và điều được hiểu không phải lúc nào cũng trùng nhau, một đặc điểm quen thuộc.
Ba điểm này giúp người mới tới đọc được bối cảnh nhanh hơn so với ở một văn hoá rất khác.
Những gì khác và khác nhiều
Mức độ chính xác và chuẩn mực trong công việc thường cao hơn nhiều so với kỳ vọng thông thường. Những chi tiết được coi là nhỏ ở nơi khác có thể là vấn đề nghiêm túc ở đây.
Tính đúng giờ và tuân thủ quy trình rất nghiêm, và sự linh hoạt mà người ta quen ở một môi trường khác có thể bị đọc là thiếu chuyên nghiệp.
Cam kết với tổ chức được kỳ vọng ở mức cao hơn, và việc chuyển việc thường xuyên có thể được nhìn khác so với ở thị trường phương Tây.
Và khoảng cách giữa điều được nói ra và điều được kỳ vọng có thể rất lớn — người mới tới thường mất một thời gian để đọc được lớp không lời ấy.
Giờ làm và ranh giới với đời sống riêng
Ở nhiều tổ chức trong vùng, ranh giới giữa công việc và đời sống riêng mờ hơn so với phương Tây.
Các hoạt động ngoài giờ với đồng nghiệp có vai trò xã hội thật chứ không chỉ là giải trí — chúng là nơi quan hệ được xây và đôi khi là nơi thông tin được trao đổi.
Với người có gia đình và con nhỏ, điều đó tạo ra một căng thẳng thật giữa kỳ vọng nghề nghiệp và thời gian cho gia đình.
Cần nói thêm: điều này đang thay đổi ở nhiều nơi trong vùng, với các thế hệ trẻ và các tổ chức quốc tế có kỳ vọng khác — nhưng mức độ thay đổi rất không đều giữa các tổ chức.
Vị trí của người nước ngoài
Ở nhiều tổ chức, người nước ngoài được tuyển cho một vai trò cụ thể — thường liên quan tới chuyên môn hoặc tới thị trường quốc tế.
Điều đó có mặt thuận: vị trí rõ ràng và giá trị đóng góp được nhìn thấy.
Và mặt cần biết: con đường thăng tiến vào hệ thống quản lý chính có thể hẹp hơn so với người trong nước, nhất là nếu ngôn ngữ chưa ở mức thành thạo hoàn toàn.
Đây là điều nên tìm hiểu trước khi lập kế hoạch nghề nghiệp dài hạn ở một tổ chức cụ thể — bằng cách hỏi những người nước ngoài đã làm ở đó lâu năm.
Điều đang thay đổi và điều chưa
Bức tranh ở trên là bức tranh truyền thống, và nó đang thay đổi — nhưng không đều.
Các tổ chức quốc tế đặt tại vùng thường có văn hoá gần với chuẩn toàn cầu hơn, nên trải nghiệm ở đó khác hẳn so với một tổ chức trong nước.
Các công ty công nghệ và các tổ chức trẻ cũng khác, với kỳ vọng về giờ giấc và cách làm việc gần với phương Tây hơn.
Và thế hệ lao động trẻ ở chính các nước này đang đẩy văn hoá theo hướng cân bằng hơn, với nhiều thay đổi rõ rệt trong những năm gần đây.
Nhưng sự thay đổi ấy rất không đều: giữa các ngành, giữa các tổ chức, và giữa các thành phố lớn với những nơi khác.
Nên kết luận về văn hoá làm việc ở mức quốc gia ít giá trị hơn nhiều so với thông tin về chính tổ chức bạn sẽ vào — và đó là điều cần hỏi ở giai đoạn tìm hiểu công việc, không phải ở giai đoạn chọn vùng.
Cách tìm hiểu trước
Nói chuyện với người Việt hoặc người nước ngoài đã làm ở chính loại tổ chức ấy, không chỉ ở chính nước ấy — vì khác biệt giữa một tổ chức trong nước và một chi nhánh quốc tế là rất lớn.
Hỏi những câu cụ thể: một ngày làm việc thật diễn ra thế nào, các hoạt động ngoài giờ có bắt buộc trên thực tế không, và người nước ngoài ở đó lên tới vị trí nào.
Và nếu có cơ hội, làm việc thử hoặc làm một dự án ngắn trước — vì văn hoá làm việc là thứ chỉ cảm nhận được từ bên trong.
Đây là lớp mà chuẩn bị trước có giá trị cao nhất, vì nó là lớp mà người ta thích nghi được nếu biết trước và bị bất ngờ nếu không.
Quy định về giờ làm việc và quyền của người lao động do pháp luật từng nước quy định — hãy tra tại cơ quan có thẩm quyền, và mọi tranh chấp lao động thuộc về cơ quan quản lý lao động sở tại.
Văn hoá làm việc ở vùng này có gần với Việt Nam không?
Gần ở thứ bậc, tính tập thể và cách giao tiếp gián tiếp — nhưng khác nhiều ở mức độ chính xác, tính đúng giờ và kỳ vọng về cam kết.
Điều gì hay gây bất ngờ nhất?
Mức độ chính xác và chuẩn mực — những chi tiết được coi là nhỏ ở nơi khác có thể là vấn đề nghiêm túc ở đây.
Hoạt động ngoài giờ với đồng nghiệp quan trọng tới mức nào?
Ở nhiều tổ chức chúng có vai trò xã hội thật — là nơi quan hệ được xây, dù điều này đang thay đổi không đều giữa các tổ chức.
Nên tìm hiểu trước bằng cách nào?
Nói chuyện với người nước ngoài đã làm ở chính loại tổ chức ấy và hỏi những câu cụ thể về một ngày làm việc thật.
