Khi người ta nói tới việc chuyển sang sống ở một nơi khác, phần lớn thông tin xoay quanh thủ tục. Nhưng thủ tục kết thúc sau vài năm, còn nơi chốn thì bạn sống cùng suốt phần đời còn lại.
Trang này mô tả các vùng đích bằng sáu lớp, và Bắc Mỹ — Hoa Kỳ cùng Canada — là vùng đầu tiên.
Lớp một: địa lý và khí hậu
Điều quan trọng nhất về Bắc Mỹ là quy mô. Đây là một khối lục địa trải từ vùng cận nhiệt đới tới vùng cực, nên nói "khí hậu Bắc Mỹ" gần như không mang thông tin gì.
Phần phía bắc có mùa đông dài và lạnh sâu, với tuyết nhiều tháng — một trải nghiệm rất khác với bất cứ điều gì ở Việt Nam, và là thứ mà người ta thường đánh giá thấp cho tới mùa đông thứ hai.
Phần phía nam có khí hậu ấm quanh năm, một số nơi nóng ẩm không khác quê nhà là mấy.
Và phần lớn vùng nằm giữa hai cực ấy, với bốn mùa rõ rệt.
Hệ quả thực tế: chọn vùng miền trong Bắc Mỹ quan trọng hơn chọn giữa hai nước nếu khí hậu là yếu tố bạn quan tâm.
Lớp hai: cấu trúc chi phí sống
Không nói con số mà nói cấu trúc — khoản nào chiếm phần lớn và điều đó thay đổi cuộc sống ra sao.
Nhà ở là khoản lớn nhất, và chênh lệch giữa các thành phố lớn với vùng ngoại vi rất lớn — lớn hơn nhiều so với chênh lệch về thu nhập tương ứng.
Xe hơi gần như là khoản bắt buộc ở phần lớn nơi, vì đô thị Bắc Mỹ được xây quanh xe. Đây là khoản mà người mới tới hay quên tính vào.
Y tế là khoản có cấu trúc khác nhau rất rõ giữa hai nước, và đó là một trong những khác biệt đáng cân nhắc nhất giữa chúng.
Còn thực phẩm và hàng tiêu dùng thì tương đối dễ chịu so với thu nhập — đây là vùng mà chi phí cơ bản không phải mối lo chính, nhưng nhà và y tế thì có thể là.
Lớp ba: thị trường lao động
Nền kinh tế lớn và đa dạng, nên gần như ngành nào cũng có chỗ — điều không đúng với nhiều vùng khác.
Thị trường linh hoạt: việc tuyển và việc nghỉ đều dễ hơn so với Tây Âu, điều tạo ra cả cơ hội lẫn sự bất ổn.
Nhiều nghề đòi giấy phép hành nghề tại chỗ, và lộ trình cho người có bằng nước ngoài có thể dài — đây là điều cần tra ở cơ quan quản lý nghề trước khi quyết định, không phải sau khi đã tới.
Và có một đặc điểm văn hoá nghề nghiệp đáng nói: kinh nghiệm tại chỗ được coi trọng. Người mới tới thường phải chấp nhận một bước lùi trong nghề trước khi đi lên lại.
Lớp bốn: ngôn ngữ và mức hoà nhập
Tiếng Anh đủ cho gần như mọi việc ở phần lớn vùng — một lợi thế lớn so với nhiều vùng khác, vì đây là ngôn ngữ mà người Việt có nền tảng sẵn.
Một phần của Canada dùng tiếng Pháp là ngôn ngữ chính, và ở đó thì bức tranh khác hẳn — tiếng Anh không đủ cho đời sống hằng ngày và công việc.
Về hoà nhập xã hội: đây là vùng có truyền thống nhập cư lâu đời, nên việc là người nhập cư không phải điều bất thường ở phần lớn nơi.
Nhưng mức độ ấy khác nhau rất nhiều giữa các thành phố lớn và các vùng nhỏ, và đó là một yếu tố nên cân nhắc riêng.
Lớp năm: cộng đồng người Việt
Đây là vùng có cộng đồng người Việt lớn và lâu đời nhất ngoài Việt Nam, hình thành qua nhiều thập niên.
Nó tập trung ở một số khu vực cụ thể chứ không rải đều — nên "có cộng đồng người Việt ở Bắc Mỹ" không có nghĩa là có cộng đồng ở nơi bạn sẽ sống.
Điều một cộng đồng lâu đời mang lại: hạ tầng đời sống — chợ, hàng ăn, dịch vụ bằng tiếng Việt, cơ sở tôn giáo, trường tiếng Việt cho trẻ em.
Và điều nó không tự động mang lại: mạng lưới nghề nghiệp trong ngành của bạn, vốn là thứ quyết định nhiều hơn với việc tìm việc.
Lớp sáu: khoảng cách về nhà
Đây là vùng xa Việt Nam vào loại nhất trong các vùng đích phổ biến.
Chuyến bay dài, thường phải nối chuyến, và chênh lệch múi giờ lớn tới mức gần như đảo ngược ngày đêm.
Hệ quả thực tế không phải chi phí mà là tần suất: về thăm nhà là một chuyến đi lớn cần chuẩn bị, không phải việc làm được vào một kỳ nghỉ ngắn.
Và chênh lệch múi giờ ảnh hưởng tới việc giữ liên lạc hằng ngày — gọi về nhà phải chọn giờ, và điều đó nghe nhỏ nhưng tích luỹ theo năm tháng.
Đây là lớp mà người ta cân nhắc ít nhất khi quyết định và nghĩ tới nhiều nhất sau khi đã sang, nhất là với người còn cha mẹ già ở nhà.
Mọi thông tin cụ thể về chi phí, thị trường lao động và điều kiện ở từng địa phương thay đổi theo thời gian — hãy tra tại nguồn chính thức của chính nơi bạn quan tâm, và mọi câu hỏi về thủ tục thuộc về cơ quan có thẩm quyền.
Sáu lớp của một hồ sơ vùng là gì?
Địa lý và khí hậu, cấu trúc chi phí sống, thị trường lao động, ngôn ngữ và hoà nhập, cộng đồng người Việt, và khoảng cách về nhà.
Nói "khí hậu Bắc Mỹ" có nghĩa gì không?
Rất ít. Vùng này trải từ cận nhiệt đới tới vùng cực, nên chọn vùng miền quan trọng hơn chọn giữa hai nước nếu khí hậu là yếu tố bạn quan tâm.
Khoản chi phí nào hay bị quên tính?
Xe hơi, vì đô thị Bắc Mỹ được xây quanh xe nên ở phần lớn nơi nó gần như là khoản bắt buộc.
Có cộng đồng người Việt nghĩa là gì?
Nghĩa là có hạ tầng đời sống ở một số khu vực cụ thể — không có nghĩa là có ở nơi bạn sẽ sống, và không tự động là mạng lưới nghề nghiệp.
