Phần lớn người có chuyên môn khi chuyển sang sống ở một vùng mới phải đi lùi một bước trong nghề trước khi đi lên lại. Hiện tượng này phổ biến tới mức gần như là quy luật, nhưng ít ai được nói trước.
Nó có nguyên nhân rõ ràng, nó không phải dấu hiệu về năng lực, và biết trước nó thay đổi hẳn cách người ta trải qua giai đoạn ấy.
Bốn nguyên nhân của bước lùi
Kinh nghiệm không đọc được. Người tuyển không biết những tổ chức bạn từng làm, không biết quy mô và tính chất của chúng, nên không đánh giá được kinh nghiệm của bạn ở mức thật.
Thiếu kinh nghiệm tại chỗ. Nhiều ngành có những cách làm, quy chuẩn và quy định riêng của từng thị trường, và người tuyển coi trọng việc bạn đã làm trong bối cảnh ấy.
Thiếu mạng lưới. Một phần đáng kể vị trí tốt được lấp qua giới thiệu chứ không qua tin tuyển dụng — và mạng lưới là thứ mất nhiều năm để xây.
Và ngôn ngữ ở mức chuyên môn, vốn cao hơn mức đủ cho đời sống hằng ngày. Ở những vị trí đòi thuyết phục, thương lượng, giải thích phức tạp, khoảng cách ấy có ý nghĩa thật.
Bốn nguyên nhân này đều thuộc về bối cảnh chứ không thuộc về năng lực của người đi — và cả bốn đều giảm dần theo thời gian.
Bước lùi trông như thế nào
Một vị trí thấp hơn vị trí cũ, hoặc một vai trò hẹp hơn trong cùng lĩnh vực.
Hoặc một công việc ở ngành gần trong khi chờ hoàn tất việc công nhận bằng cấp hoặc giấy phép hành nghề.
Hoặc một giai đoạn làm những việc không liên quan để có thu nhập trong lúc chuẩn bị.
Ba dạng này khác nhau về mức khó chịu nhưng giống nhau về bản chất: chúng là giai đoạn chuyển tiếp, không phải điểm đến.
Vì sao biết trước lại quan trọng
Về mặt tài chính: nó thay đổi hoàn toàn cách tính ngân sách cho những năm đầu. Một kế hoạch giả định thu nhập tương đương ngay từ đầu là một kế hoạch sẽ vỡ.
Về mặt tâm lý: một bước lùi được dự đoán trước là một giai đoạn; một bước lùi không được dự đoán là một thất bại. Cùng một sự việc, hai trải nghiệm khác hẳn nhau.
Và về mặt quan hệ gia đình: đây là giai đoạn căng thẳng nhất với nhiều gia đình, và việc cả hai người cùng biết trước rằng nó sẽ đến làm giảm đáng kể sức nặng của nó.
Những gì rút ngắn giai đoạn này
Bắt đầu quy trình công nhận bằng cấp và giấy phép hành nghề từ trước khi đi, vì đó thường là phần dài nhất.
Chuẩn bị ngôn ngữ ở mức chuyên môn, không chỉ mức sinh hoạt.
Mô tả kinh nghiệm theo nhiệm vụ và kết quả thay vì theo tên tổ chức và chức danh — vì tên tổ chức không mang thông tin với người tuyển ở đó.
Và xây quan hệ nghề nghiệp ở nơi đến từ trước, điều làm được từ xa nhiều hơn người ta nghĩ trong những ngành có cộng đồng chuyên môn quốc tế.
Một quan sát về vùng này
Bắc Mỹ có đặc điểm là thị trường lao động linh hoạt, nghĩa là việc chuyển vị trí và chuyển ngành diễn ra thường xuyên và không mang ý nghĩa tiêu cực.
Điều đó có lợi cho người đang trong giai đoạn đi lên lại: một bước lùi không đóng cửa nào, và việc tiến nhanh sau đó là chuyện bình thường.
Ngược lại, sự linh hoạt ấy cũng nghĩa là ít bảo đảm hơn, và giai đoạn đầu thường đi kèm cảm giác bấp bênh.
Đây là một đánh đổi đặc trưng của vùng, và nó khác với những vùng có thị trường lao động chặt hơn — nơi vào khó hơn nhưng khi đã vào thì ổn định hơn.
Điều đáng nói cuối cùng
Bước lùi là hiện tượng của giai đoạn đầu, không phải trạng thái vĩnh viễn.
Phần lớn người có chuyên môn thật đều quay lại mức cũ và vượt qua nó, chỉ là sau một khoảng thời gian dài hơn dự kiến.
Và những gì làm được trong giai đoạn ấy — học ngôn ngữ, hoàn tất công nhận bằng cấp, xây mạng lưới — chính là những gì rút ngắn nó.
Mọi thông tin về công nhận bằng cấp và điều kiện hành nghề do cơ quan quản lý nghề tại nơi đến quy định — hãy tra tại chính cơ quan ấy, và tốt nhất là từ trước khi đi.
Vì sao người có chuyên môn phải đi lùi một bước?
Vì kinh nghiệm cũ không đọc được với người tuyển, thiếu kinh nghiệm tại chỗ, thiếu mạng lưới, và vì ngôn ngữ ở mức chuyên môn cao hơn mức sinh hoạt.
Vì sao biết trước lại quan trọng?
Vì nó thay đổi cách tính ngân sách những năm đầu, và vì một bước lùi được dự đoán là một giai đoạn còn không được dự đoán là một thất bại.
Điều gì rút ngắn giai đoạn này?
Bắt đầu công nhận bằng cấp từ trước khi đi, chuẩn bị ngôn ngữ chuyên môn, mô tả kinh nghiệm theo nhiệm vụ, và xây mạng lưới từ xa.
Thị trường lao động linh hoạt có lợi hay hại?
Cả hai. Một bước lùi không đóng cửa nào và tiến nhanh sau đó là bình thường, nhưng đi kèm ít bảo đảm hơn và cảm giác bấp bênh ở giai đoạn đầu.
