Khi so Tây Âu với Bắc Mỹ, người ta thường bắt đầu từ phúc lợi hoặc chi phí. Nhưng lớp thật sự tạo ra khác biệt lớn nhất là lớp thứ tư: ngôn ngữ.
Ở Bắc Mỹ, tiếng Anh đủ cho gần như mọi việc. Ở phần lớn Tây Âu thì không — và điều đó định hình gần như mọi lớp còn lại.
Lớp bốn trước: ngôn ngữ và mức hoà nhập
Mỗi nước có ngôn ngữ riêng, và ngôn ngữ ấy là ngôn ngữ của công việc, của giấy tờ, của trường học và của đời sống hằng ngày.
Tiếng Anh được dùng rộng rãi trong một số ngành và ở một số thành phố lớn, nhưng đó là ngoại lệ chứ không phải nền.
Hệ quả thực tế: có hai lộ trình rất khác nhau tuỳ ngành của bạn. Một số lĩnh vực có môi trường làm việc quốc tế bằng tiếng Anh; phần lớn lĩnh vực còn lại thì không.
Và ngay cả trong nhóm thứ nhất, đời sống ngoài công việc vẫn đòi ngôn ngữ bản địa — từ việc đi khám bệnh tới việc họp phụ huynh.
Đây là lớp mà người từ Việt Nam chịu bất lợi rõ nhất khi so với Bắc Mỹ, vì tiếng Anh là ngôn ngữ mà phần lớn đã có nền tảng.
Lớp một: địa lý và khí hậu
Khí hậu ôn hoà hơn Bắc Mỹ ở cùng vĩ độ, nhờ ảnh hưởng của biển — mùa đông ít khắc nghiệt hơn dù vẫn dài và xám.
Đặc điểm nổi bật là ánh sáng mùa đông: nhiều nơi có ngày rất ngắn và nhiều tháng nhiều mây, và đó là điều người từ xứ nhiệt đới thấy khó thích nghi hơn cả nhiệt độ.
Khoảng cách giữa các nước ngắn, nên việc đi lại trong vùng dễ dàng — một đặc điểm tạo ra cảm giác không gian rất khác so với Bắc Mỹ.
Lớp hai: cấu trúc chi phí sống
Đặc điểm định hình: nhiều dịch vụ được chi trả qua thuế thay vì qua chi tiêu trực tiếp.
Nghĩa là thu nhập sau thuế thấp hơn, nhưng một số khoản lớn — y tế, giáo dục — không xuất hiện như chi phí trong ngân sách gia đình.
Hệ quả khi so sánh: so thu nhập giữa hai vùng mà không tính điều này là so sai, vì hai con số ấy trả cho hai giỏ hàng khác nhau.
Nhà ở vẫn là khoản lớn nhất, đặc biệt ở các thành phố lớn nơi thị trường thuê rất chặt.
Và xe hơi ít bắt buộc hơn nhiều so với Bắc Mỹ, nhờ giao thông công cộng — một khác biệt có ý nghĩa thật với ngân sách và với nhịp sống.
Lớp ba: thị trường lao động
Chặt hơn Bắc Mỹ: việc tuyển khó hơn và việc cho nghỉ cũng khó hơn.
Hệ quả hai mặt: vào khó hơn, nhưng khi đã vào thì ổn định hơn nhiều — một đánh đổi ngược với vùng Bắc Mỹ.
Bằng cấp và chứng chỉ chính quy được coi trọng hơn, và nhiều nghề có hệ thống bậc rõ ràng gắn với đào tạo.
Điều đó có nghĩa việc công nhận bằng cấp quan trọng hơn ở đây so với một thị trường nơi kinh nghiệm thực tế có trọng số cao.
Lớp năm: cộng đồng người Việt
Có, nhưng phân bố rất không đều giữa các nước, và nói chung nhỏ hơn cộng đồng ở Bắc Mỹ.
Ở một số nước có cộng đồng lâu đời với hạ tầng đời sống đầy đủ; ở những nước khác thì gần như không có.
Nên đây là lớp mà sự khác biệt giữa các nước trong cùng vùng lớn hơn hẳn so với Bắc Mỹ, nơi bức tranh tương đối đồng đều.
Lớp sáu: khoảng cách về nhà
Gần hơn Bắc Mỹ đáng kể, cả về thời gian bay lẫn về chênh lệch múi giờ.
Chênh lệch múi giờ ở mức mà các cuộc gọi hằng ngày vẫn tự nhiên — buổi tối bên này là buổi sáng bên kia, một khoảng chấp nhận được với cả hai.
Và tần suất về được cao hơn, vì chuyến đi ngắn hơn và ít mệt hơn.
Với người còn cha mẹ già ở nhà, đây là lợi thế rõ rệt của vùng này — và nó là một trong những yếu tố thường bị bỏ qua khi so sánh nhưng có trọng số rất cao trong thực tế sống.
Mọi thông tin cụ thể về thuế, chi phí và thị trường lao động ở từng nước thay đổi theo thời gian — hãy tra tại nguồn chính thức của chính nước bạn quan tâm.
Lớp nào quyết định nhất ở Tây Âu?
Ngôn ngữ. Mỗi nước có ngôn ngữ riêng dùng cho công việc, giấy tờ, trường học và đời sống — tiếng Anh chỉ là ngoại lệ ở một số ngành và thành phố.
Vì sao không nên so thu nhập trực tiếp với Bắc Mỹ?
Vì nhiều dịch vụ ở Tây Âu được chi trả qua thuế, nên thu nhập sau thuế thấp hơn nhưng không có những khoản chi lớn tương ứng.
Thị trường lao động khác Bắc Mỹ thế nào?
Chặt hơn — vào khó hơn nhưng khi đã vào thì ổn định hơn. Bằng cấp chính quy cũng được coi trọng hơn.
Lợi thế rõ nhất của vùng này là gì?
Khoảng cách về nhà — gần hơn, múi giờ lệch ít nên các cuộc gọi hằng ngày vẫn tự nhiên, và tần suất về được cao hơn.
